حال مفهوم به اين معنا مورد بحث اصوليين است « 1 » و خود مفهوم اصولى داراى دو شعبه است : 1 - مفهوم موافقت و آن عبارتست از اينكه : حكمى كه از مفهوم كلام فهميده مىشود همجنس و همسنخ باشد با حكمى كه از منطوق بدست مىآيد يعنى اگر حكم منطوق وجوب است حكم مفهوم نيز وجوب باشد بطريق اولى و اگر حكم منطوق حرمت است مفهوم نيز باولويت قطعيه دال بر حرمت باشد و . . . 2 - مفهوم مخالفت و آن عبارتست از اينكه حكمى كه از مفهوم كلام ( بر فرض ثبوت آن ) استفاده مىشود مخالف باشد از حيث نفى و اثبات با حكمى كه از منطوق كلام بدست مىآيد يعنى اگر منطوق بر وجوب شيئى لشيئى دلالت مىكرد مفهوم بر سلب و نفى آن دلالت كند و اگر منطوق بر سلب مفهوم بر ايجاب دلالت كند با عنايت به اينكه قضيه همان قضيه است ، موضوع همان موضوع و حكم هم همان حكم و صرفا نسبت عوض شده يعنى ايجاب به سلب و يا بالعكس تبديل شده است حال بحث ما در اين كتاب پيرامون مفهوم مخالفت كلام است و جملاتى كه در اين رابطه ميان اصوليين مطرح شده عبارتست از : 1 - جمله شرطيه . 2 - جمله وصفيه . 3 - جمله غائيّه . 4 - جمله حصريه . 5 - مفهوم عدد .

--> ( 1 ) - در اينكه ميان مفهوم به معناى اوّل با دوّمى از نسب اربع چيست ؟ تفصيلا در شرح اصول ج اول در آغاز بحث مفاهيم گفته شده است .